GO PHELA GABOTSE
Go dula o le matšato LEPHELO LA GAGO LE KA
gore o phele gabotse DIATLENG TŠA GAGO
Pukwana ya
Matseno
Go na le malwetši a mantši ao re a tšeago go batswadi le batswadikhukhu ba rena. Ke se sennyane goba ga go seo re ka se dirago go thibela malwetši akhwi.
Le ge go le bjalo, go na le malwetši ao a re swarago ka lebaka la mokgwa woo re phelago ka wona.
Ge re:
sa je dijo tše di lebanego se na le taba le mebele ya rena re ka no swarwa ke malwetši akhwi.
re ka swarwa ke malwetši akhwi.
Akhwi a bitšwa malwetši a mokgwa wa go phela.
Pukwana yekhwi e fa tshedimošo ka ga tše dingwe tše o ka di dirago go thibela malwetši akhwi.
Elelwa, ke mmele wa gago. Lephelo la gago le ka diatleng tša gago. Ka fao itlhokomele.
Pukwana yekhwi ka ga "Go dula o le matšato gore o phele gabotse" ke ye nngwe ya mehlwaela ya dipukwana.
Dipukwana tše dingwe tša mohlwaela wo ke :
Go itlhokomela
Ke kgetha go se diriše motsoko
Go swara meno le molomo wa gago di hlwekile
Go ba le maikarabelo thobalanong
Go nwa ka tshwanelo
Go ja ka tshwanelo
Letlakala 1
Ge re phela bophelo bjo bobotse, gona re sa tlo dula re phetše gabotse monaganong le mmeleng. Go swara menagano le mmele ya rena e phetše gabotse, gona re swanetše go ithobolla ka tshwanelo.
Bontši bja rena bo šoma ka maatla gomme bo phela maphelo a kgatelelo mme ba na le nako ye nnyane ya go khutša le go iketla. Mohuta wo wa go phela o re dira gore re be batho ba ba lapilego, ba ba tshwenyegilego gomme mebele ya rena e thoma go kwa bohloko ka lona lebaka leo.
Ka mo pukwaneng yekhwi, "Go dula o le matšato gore o phele gabotse", re lekola ka moo boithobollo goba tiro ya mmele e ka re thušago gore re be batho ba ba phetšego gabotse.
Letlakala 2
Fezile roko yeo e a go swanela … E dira gore o bonale o na le bophelo.
Le ge go le bjalo ga se ka moo ke ikwago … Matšatšana akhwi ke be ke šoma ka maatla, ka nnete ke lapile … Ke duma ge nka be ke sa ye phathing yekhwi bošegong bjo.
Fela ge o šetše o fihlile gona, o tla ikwa ka mokgwa wo mongwe … mohlomongwe e bile o ka hwetša le monna yoo o mmonago ditorong tša gago
Ee, Fezile o na le mahlatse ka gore ga a na le bothata bja boima bjalo ka nna … mo modirong wa ka wa ka kantorong ke fo hlwa ke dutše letšatši ka moka … Ke nona ke nonela pele!
O se tsebafele Fezile, Agatha … seo o se nyakago ke boithobollo bja ka mehla le go ja ka tshwanelo.
Ka nnete?
Ee … ke ka moo mang le mang a kago ba le bophelo le … tebelego ye botse. Morago ga dibeke tše mmalwa tša boithobollo bja ka mehla, ke šetše ke ikwa ke le gabotse … le gona re nyaka maatla a mantši
A reyeng lena ba babedi, ga re nyake go šalela phathing.
Letlakala 3
Monyanyeng
Bjo ke boipshino, Dudu … ebile ke boithobollo … ke šetše ke ikwa ke le kaone.
Boithobollo gape bo thuša batho gore ba fenye maikutlo a manyami. Ke tšere sephetho sa gore ke laole lephelo la ka … Ke sepela dikilometara tše tlhano tšatši ka tšatši, ge go kgonega!… Ke sepediša ka mo nka kgonago gore ke hwetše boithobollo bjo bokaonekaone.
Go tantsha le gona ke boithobollo bjo bo lokilego kudu gomme ke ikwa ke sesefala motsotso ka motsotso … Ke swanetše go swara ka yona tsela ye.
Ke ile ka hlahlobja gomme ngaka ya re boithobollo bja ka ka mehla bo tla thuša go thibela a mangwe a malwetši a mašorwana.
Ke ka lebaka la eng re sa ithobolle mmogo? Re tla kgetha maithobollo a mehutahuta beke ye nngwe le ye nngwe …bjalo ka go rutha, go kitima …go tantsha.
Ge re ithobolla mmogo ka mehla re tla hlohleletšana.
Letlakala 4
Mmele le Moya
Ke tla thoma ka go hlatholla gore go direga eng mmeleng wa gago ge o ithobolla le ka moo boithobollo bo ka go thušago ka gona. Ge o ithobolla ka mehla, o tla thoma go lemoga phapano mmeleng wa gago nakong ya dibeke tše mmalwa.
GO KWEŠIŠA MMELE
Mmele wa motho o rarane. O bopilwe ka skeletone, diogoba, bjoko le tsela ya megalatšhika, tsela ya tšhilego ya dijo le tše dingwe tše dintši. Gore mebele ya rena e tle e šome gabotse, gona re swanetše go e hlokomela.
Boithobollo ke tsela ye nngwe ya go hlokomela mmele. Ge re ithobolla bonnyane metsotso ye 30 tšatšing le lengwe le le lengwe la bobedi, gona re ka se babje ka mehla gomme re tla thoma go lebelelega le go ikwa re phetše gabotse. A nke re nyakišišeng gore ke ka lebaka lang.
Madi a rwalela oksitšene le maatla digobeng.
Digoba di nyaka oksitšene le maatla gore di šome ka tshwanelo.
Dilo tše di fapanego di direga ka mmeleng ge re itšhidulla. Madi a pompa ka lebelwana gomme oksitšene le maatla di fihla digobeng ka pejana. Pelo le maswafo le tšona di šoma ka maatla, gomme tša thoma go aba oksitšene ka lebelwala. Mmele wa gago o nyaka oksitšene go šoma gabotse.
Boithobollo gape bo tiišetša digoba tša rena gomme bja dira gore go be bonolo go boeletša mesepelo. Digoba tše di tiilego di diriša oksitšene ka kgontšho.
Nakong ya boithobollo, bjoko bo lokolla dihomone tše di bolayago le go okobatša bohloko tša go bitšwa dientorofine/di-endorphins. Tšona di šoma bjalo ka ditwantšhatšharelo. Di dira gore o ikwe o thakgetše o na le bophelo. Mmele wo o phetšego gabotse o hlola monagano woo o itekanetšego!
Letlakala 5
Ithobolle go kaonafatša lephelo la gago!
Go ithobolla goba go dira tiro ya mmele ka mehla go tla kaonafatša lephelo la gago. Boithobollo bo ka thuša ge o na le mathata a go swana le :
go lapa le thumolego khuduego/kgatelelo
Boinyatšo madiamagolo/.taipitisi/ bolwetši bja maswafo go akola/go nona a a amanago le go tšofala a a amanago le matshwenyego mabapi le go šoma ga tlhaologanyo le maikutlo.
DINTLHA TŠE DINGWE GAPE
Go tšofala
Batho ba ba tšofetšego gantši ba ba Ke ikwa ke phetše gabotse.Ke be le bothata bja go sepela maeto a ke le matšato bophelong matelele goba go topa dilo tše nnyane. bjaka ka moka
Sekhwi se hlolwa ke gore mebele ya bona e thomile go ngangega le go se kobege gabosele. Boithobollo bja ka mehla bo tla thuša go kaonafatša lephelo la batho ba ba godilego. Bao ba bego ba na le matšato ge e sa le ba bafsa go na le kgonagalo ya gore ba tla phela gabotse botšofading. Sekhwi se šupa gore ba tla kgona go dira go feta.Go batho bao ba bego ba sa itšhidulle ka mehla bofseng bja bona, lebaka le sa le gona la go thoma go sepela, go namela ditepisi, bj.bj.
Osteoporosise(Bolwetši bja marapo a boleta) ke ge marapo mmeleng wa gago a thoma go fokola, a robega gabosele gomme a tšea nako ye telele go fola. Go ba bothata go ya kua le kua ge sekhwi se direga.
Go ithobolla ka mehla le go ja dijo tša phepo ka bobedi ke ditsela tše pedi tša go fokotša dikotsi tša osteoporosise.
Letlakala 6
Madiamagolo
Madiamagolo (BP)goba kgatelelo ya madi e tlwaelegile [Ke tla kgona go Ithuta ]
ka Afrika-Borwa. Ge o phetše gabotse, [bokaone morago ga go]
pelo ya gago e pompa madi ka gare ga [itšhidulla]
ditšhikamadi ka lebelo le maleba le kgatelelo ye e lekanego.Ge ditšhikamadi di thoma go thatafala le go thibana, go ba boima go ILLUSTRATION
pompa madi ka gare ga tšona. Sekhwi se bitšwa HERE
Madiamagolo goba Kgatelelo ya madi.
Ge o sa alafe madiamagolo, o ka bolawa ke bolwetši bja pelo goba strouku.
Ka go ithobolla, go ja dijo tša phepo, o laola boima bja gago gomme o enwa dihlare go ya ka moo o eleditšwgo ke ngaka, o ka laola kgatelelo ya gago ya madi.
Lephelo la Monagano
Na o kile wa kwa mmolelwana wo o rego : "Mmele wo o phedilego, monagano wo o phedilego"? O swanetše go ja ka tshwanelo, e ba le matšato, tsenelano gomme o ikhutše ka mo go lekanego ge o nyaka go ba le monagano wo o itekanetšego.
Ke batho ba mmalwa bao ba bolelago phatlalatša ka ga lephelo la bona la monagano ka ge go le bothata go le kwešiša. Ga go yo a nyakago go bitšwa gore o a "gafa", "hlakahlakane', "hlanya" goba "o hlakane bjaša."
Letlakala 7
GO NA LE MATHATA A A AKARETŠAGO:
Ke a kgolwa o šetše o kwele ka ga khuego/strese. Mohlomongwe le wena o kile wa fahlogela seemo sekhwi. O ba le khuduego ge go na le kgatelelo ye kgolo.
Sekhwi se ka direga modirong goba ka gae. O ka no ba o katana le go dira modiro wa gago gabotse, goba o se na le tšhelete ya go fepa bana. Sekhwi se bea khuduego mo bophelong bja gago.
Khuduego e ama mmele wa gago, monagano le moya. O ka no opša ke hlogo gantši, wa nolega moko nako tšohle, dihlabi tša mokokotlo gomme wa rumolega. Go imolla le go thibela khuduego, gona o swanetše go ja ka tshwanelo, go ithobolla ka mehla, wa šomišana le bao ba phelago nago, gomme wa ikhutša gantšintši ka moo o ka kgonago.
Go lapa le Tlhonamo/Nyamo
Batho ba bantši ba dula ba lapile ka nako tšohle ka lebaka la go šoma gaboima. Ba ka no ya mošomong tšatši ka tšatši gomme ba hlokomela bana ba bona bošego.
Fela, ge go lapa go sa fele , gona go na le bothata. O ka no lapa ka lebaka la gore o na le matshwenyego a mantši gomme o bona nke o ka se kgotlelele.
Go lapa e ka no ba seka sa tlhonamo/nyamo. Ge o nyamile, gantši o ikwa o šegame mme o tletše boitlhobogo. Modiro le bophelo bja gago di kwa bohloko. Batho ba ba itlhobogilego mabakeng a mangwe ba duma go ipolaya.
Thoma go tšea taolo ya lephelo la gago! Ithobolle ka mehla gomme o ikhutše gantšintši. Le ge se se ka šupa gore o sepediše bana ba gago bošego bjo bongwe le bjo bongwe goba go bapala le bona, gomme nke o beele wašene ka thokwana lebaka la ka moragonyana. O ka no thoma go ikwa o le kaone! O ka thoma go kwa o le taolong ya bophelo bja gago! Boledišana le ba bangwe ka ga mathata a gago gore karolo ye nngwe ya morwalo wa gago e tlošitšwe.
Letlakala 8
Go lokela bophelo
Boithobollo goba tiro ya mmele e loketše mmele wo o phetšego gabotse le monagano wo o itekanetšego. Eupša go bohlokwa go thakgala mola o le gare o ithobolla! Go na le dilo tše dintši tšeo o šetšego o ipshina ka tšona tšeo e lego boithobollo bjo bobotse. A nke ke go tsebiše tše dingwe tša tšona.
Boithobollo ga se bja swanela go go bitša selo! Ga o a tlamega go ya boithobollong, le ge e ka ba go reka diaparo tše di kgethegilego. Seo o tlamegilego go se tseba ke ka moo mehuta ye e fapanego ya maithobollo ye o e kgethago e tlago thuša mmele wa gago ka gona. Gona o itokišeditše go ka thomiša!
Mohuta wokhwi wa boithobollo o thuša go tiišetša pelo le maswafo.
Go sepela, go šibašiba, go rutha, go tshela kganthola, go tantsha - tše ka moka ke mehlala ya boithobollo bja aerobiki. Ge o sepediša, o kitima, o rutha goba o tantsha, o hema ka lebelwana gomme madi a gago a pompa ka lebelwana.
Letlakala 9
Go dio sepela ka mehla le gona ke boithobollo bjo makatšago.
ILLUSTRATION Ge sekhwi se direga mmele ka moka o šoma bokaone.
HERE Go nyakega gore o dire boithobollo bja aerobiki ka mehla ge o nyaka go phela bophelo bjo bobotse. O swanetše go ithobolla bonnyane tštši le lengwe le le lengwe la bobedi metsotso ye 30 nako ye nngwe le ye nngwe. Thoma ka boiketlo.
Thutantšho ya go kuka ditšhipi
Go kuka ditšhipi go bopa digoba tša gago… O ka no diriša se sengwe le se sengwe se boima se o nago le sona ka gae - thini ya pente goba setena. Mafelong a go ikgwahliša go na le ditšhipi tše di fapanego ka dibopego le bogolo.
Batho ba bantši ba kuka ditšhipi gomme ba bile ba dira maithobollo a aerobiki go kaonafatša lephelo la bona ka kakaretšo. O swanetše gore o hlokomele ge o kuka ditšhipi, gore o se kweše mokokotlo wa gago bohloko. Sekhwi se ka go gobatša go feta go go thuša.
Ge o le ka fase ga bogolo bja mengwaga ye 16 ILLUSTRATION
o se ke wa kuka ditšhipi. Lebaka ke gore bogolong HERE
bjokwi, mmele wa gago o sa gola. Go kuka ditšhipi go tshwenyana le sekhwi. Bapala dipapapadi tša bolo, kitima, tshela gomme o thakgale. Tšekhwi ke maithobollo a mabotse.!
Letlakala 10
O se ke wa ithobolla:
Ge o babja – mmele wa gago o lwa ka maatla go thibela bolwetsi. Sekhwi se ka bea kgatelelo ye kgolo pelong le maswafgong a gago.
ka boiketlo le ka bosele, ge o se wa ILLUSTRATION HERE
ithobolla nako ye telele – o swanetše go dira gore mmele wa gago o tlwaele boithobollo bjo o ipshinago ka bjona gape.
Bapala le bana ba gago, hlatswa koloi ya gago,
šoma ka serapaneng! Tšekhwi ka moka di a thuša! ILLUSTRATION HERE
ELA HLOKO: Ema ka bjako ge o na le dihlabi kgareng goba o dukologa.
Letlakala 11
Go ikotlolla
Go bohlokwa go rothetša mmele pele ga ge o ithobolla, Sekhwi o se dira ka go ikotlolla. Go ikotlolla go bopa maatla, go thibela gore mebele ya rena e se ke ya ngangega gomme ebile se thuša le mo dihlabing tša mokokotlo. Gape o swanetše go tšidifatša mmele morago ga boithobollo ka go ikotlolla gabosele.
Boradiprofešene ba ba hlahlilwego ba ka go eletša gomme ba go thuša go kgetha lenaneo le lebotse la boithobollo. Ge o ka se kgone go fihlelela lefelo la boithobollelo, bitša bagwera ba gago go bopa sehlopha. Boithobollo ke mothakgalo wo mogolo ge le le ba bantši!
Letlakala 12
Dijo di go fa maatla ye o e nyakago go ba matšato le go phela.Ka fao go tloga go le bothata go bolela ka ga boithobollo goba tiro ya mmele ka ntle le go bolela se sengwe ka ga dijo tšeo o di jago.
Go phela ka tshwanelo go šupa go ithobolla ka mehla le go ja gabotse.
Eupša go ja gabotse go šupa eng?
Dijo di bohlokwa ka ge di re fa maatla le phepo yeo re e nyakago gore re be matšato le go phela.
Go phela bophelo bjo bobotse re swanetše go ja mehuta ye e fapanego ya dijo.
GO LATELA SEO O SWANETŠEGO GO SE JA TŠATŠI KA TŠATŠI GE O NYAKA GO BA MOTHO WA MATŠATO YO A PHETŠEGO GABOTSE.
Diagammele
Mae, dinawa, lenthile, hlapi, nama, tšhese, dikoko
Dijo tša go fa maatla
Dithoro, dinawa, lenthile, hlapi, swikiri, bogobe, borotho.
Dienywa le merogo
Letlakala 13
Dijo tša setšo
Dijo tša setšo tša Afrika di na le phepo. Dijomehla tšekhwi di akaretša dijo tša tlhago bjalo ka mabelethoro, lefela, dinawa tše di omilego, merogo, dienywa tša nageng, nama ya kgogo, maswi, nama ye khwibidu, le letswai le le nnyane le swikiri.
Go phegelela dijomehla tša Afrika e tla ba tsela ye botse ya go thuša bophelo bjo bobotse. Fela mabaka a fetogile. Matšatšing a lehono batho ba reka dijo – bjalo ka kgogo ye e gadikilwego, dihampeka le ditšhipisi.Tšekhwi ke dijo tše di nago le makhura gomme ga di na le phepo.
KA MOO O KA DULAGO O PHETŠE GABOTSE
Eja dijo tše nnyane gabedi goba gararo ka letšatši.
Eja difihlolo. Sekhwi se tla go fa maatla yeo o e nyakago go thoma letšatši.
Eja merogo ye metala bjalo ka dikherote, khabetšhe, ditamati le dienywa. Di na le phepo ye kgolo ge di le tala.
Enwa meetse letšatši ka moka.
Letlakala 14
Ke sa tšo thoma go ithobolla kgauswinyana.
Bagwera ba ka le nna re kitima go dukologa motse wa rena metsotso ye e ka bago 10 –15 tšatši ka tšatši. Ka moka ga bona ba re ba thomile go ikwa ba le kaone. Fela nna yena ga ke ikwe bjalo.
Ke tšwela pele ka go šibašiba ka gobane ke dumela gore dilo di tla fetoga ge ke thoma go tlwaela go
šibašiba. Na e ka ba go bjalo?
Ge o thoma go itšhidulla la mathomo, digoba tša gago di ka no ba bohloko. Se se dirwa ke gore mmele wa gago ga se wa tlwaela boithobollo gomme o e ipeakanyetša phetogo. Ge maoto a gago a le bohloko dinako ka moka gomme e šetše e le makga a mmalwa o ithobolla, sekhwi se šupa gore go na le se se sa lokago. Eya go bonana le ngaka ya gago pele ga ge o tšwela pele ka go kitima le bagwera ba gago.
Ge e le gore o šibašiba tseleng ya sekontiri, sekhwi se ka ama mmele wa gago.
Tsela ya sekontiri e bothata kudu gomme mmele wa gago o a lokaloka ge o kitima. Sekhwi se ka hlola mathata a maoto le mokokotlo ka moso ge go sa dirišwe dieta tše di swanetšego.
Bokaone ke go hwetša sekgobana sa bjang goba mohlaba wo boleta moo o ka sepelago goba wa kitima gona. Boithobollo bo nepišitšwe go thuša mmele e sego go o kweša bohloko.
Letlakala 15
O ka fokotša bogolo bja mpa ya gago ka go dira maithobollo a ka mehla a aerobiki le go ja dijo tše maleba.
Maithobollo ao o swanetšego go a dira a akaretša go sepela, go rutha le go tantsha.
Ge o se no itekanela, o ka dira maithobollo a go fa sebopego go go thuša go fokotša mpa ya gago. O ka tiišetša digoba tša gago ka go iteka maatla.
Go ithobolla ka mehla go tla go tlišetša dipoelo tše botse.
Ga se be ka ithobolla lebaka la mengwagangwaga gomme ke nyaka go thoma gonabjale. Ke tšere sephetho sa go ithobolla ka ge ke nyaka go fediša mpa ya ka ya go nona. Na go na le maithobollo a itšego ao nka a dirago?
Letlakala 16
TIRO
Go fihla bjale o swanetše o tseba tše ntši ka ga boithobollo le seo bo ka se dirago go wena. A nke re bone gore o tseba gakaakang! Fetola dipotšišo gomme o bapetše dikarabo tša gago le dikarabo tše di neLetlakalatšego mo lenaneong la ka fase.
TIRO
Digoba di nyaka oksitšene le -------- gore di šome ka tshwanelo.
Ge o le gare o ithobolla, bjoko bo lokolla dihomone tša go bolaya bohloko le go okobatša tša go bitšwa ---------- tšeo di šomago bjalo ka dithibelatšhegamo.
Boithobollo bo ka go thuša go ----------, ---------, ---------
Go ithobolla ka mehla le go ja dijomehla tša phepo go ka fokotša 'bolwetši bja marapo a boleta" goba --------------
Go sepela, go šibašiba goba go rutha ke mehlala ya boithobollo bja --------
Boithutantšho bja go rwala ditšhipi bo aga …………
O swanetše go ithobolla bonnyane ga ----------- metsotso ye -------------- le le nngwe le le nngwe ge o nyaka go phela bophelo bjo bo botse gomme o itekanetše.
Dijo tše di tletšego ---------- di dira gore o ikwe o khoše mme di go fa maatla yeo o e nyakago go ithobolla.
Dikarabo: 1 – maatla; 2- endorphins; 3- khuduego, madiamagolo, botšofadi; 4. osteoporosise; 5 – aerobiki; 6 – digoba; 7- makhura; 8 – go ikotlolla; 9 – tšatši le lengwe le le lengwe la bobedi; masometharo ;10 - setatšhe.
